Het dak is opgebouwd uit organisch gevormde kolommen die naadloos doorlopen in het betonnen balkenrooster. Op het balken-rooster liggen piramidevormige koepels van composiet. De ruimte onder het 2000 m2grote dak wordt gebruikt als entree gebied,vergadercentrum en fitness-ruimte

Het kerndepartement van het ministerie van Defensie is gehuisvest in verschillende gebouwen aan Het Plein en deKalvermarkt in Den Haag. Bij de onlangs uitgevoerde renovatie zijn de binnenplaatsen tussen vier gebouwen overkapt in het kader van een totaal nieuwe ordening in het gebouw complex. De circulatie is verbeterd met nieuwe trappenhuizen en liften.De werkoppervlakte is vergroot door het benutten van keldersen kappen. Bouwkundig en installatietechnisch is het geheel gemoderniseerd. Naast een statig rijksmonument uit de 18e eeuw bestaat het ministerie uit gebouwen van de rijksbouwmeester Friedhoff, rijksarchitect Hoekstra en latere uitbreidingen. Friedhoff introduceerde destijds de percentage regeling, waarbij 1 procent van de bouwkosten aan kunst wordt besteed. De voorgevel van het hoofdpand aan de Kalvermarkt is als gevolg daarvan versierd met beeldhouwwerk. Het tussenlid tussen de panden van Friedhoff en Hoekstra is voorzien van een opengewerkt bakstenen ornament, met glas-in-loodramen tussen zorgvuldig gemetselde ribben. Het zeskantige patroon van dit kunstwerk komt terug inde toevoegingen die bij de renovatie zijn gedaan. Zo zijn de nieuwe geperforeerde balustrades van de trappen, de zeefdruk op de glazen lichtkappen en de radiatoromkastingen voorzien van zeskantige motieven.

‘Door een spel van variëren en berekenen is de schijn-baar willekeurige kolom-plaatsing tot stand gekomen, een complete omdraaiing van de normale wijze van construeren’

Camouflagenet
Eén van de belangrijkste ingrepen is het toevoegen van eenoverkapping op de vier geschakelde binnenplaatsen. Het dak ligt tussen de begane grond en de eerste verdieping, zodat de bovenste bouwlagen normale daglichttoetreding en natuurlijke ventilatie hebben. Vanuit deze bouwlagen is er zicht op de bovenzijde van het dak. De ruimte onder het 2000 m2grote dak wordt gebruikt als entreegebied, vergadercentrum en fitness-ruimte.Architect Ellen Sander van Sander Architecten heeft zich bij de vormgeving van het dak laten inspireren door Defensie. Zij ont-wierp een dak als een camouflagenet. Anders dan bij veel recente glazen overkappingen van binnenplaatsen is hier niet gezocht naar de meest lichte en transparante oplossing, maar juist naar een duidelijk aanwezige, sculpturale vorm. Dit dak is robuust en subtiel tegelijk. De diagonale belijning met eenplaatsing onder 45 graden ten opzichte van de gevels voorkomt ruimtelijke conflicten, omdat de bestaande gevels niet haaks op elkaar staan en hun eigen maatsystemen hebben. Verder versterkt de netvorm de samenbindende werking tussen de ver-schillende soorten gebouwen.

Iteratief proces van kolomplaatsing
De dragende kolommen onder het dak zijn ogenschijnlijk wille-keurig verspreid, als bomen in een bos. Om tot deze ongebruikelijke kolomplaatsing te komen, is er in diverse ontwerp-sessies gezocht naar de optimalisatie van daglicht toetredingen elegantie van het dak. Aan de hand van computermodellen, maquettes en berekeningen zijn de maximale balkhoogte en-breedte vastgesteld. Een deel van het balkenraster is in een mock-up van PS-schuim nagebouwd, zodat het op werkelijke grootte in een binnenplaats beoordeeld en tot het uiterste geoptimaliseerd kon worden.Uitgaande van een maximaal wapeningspercentage en hogere betonkwaliteit (C53/65) heeft constructeur Jan Versteegen van Pieters Bouwtechniek bepaald welke krachten de balken kunnen opnemen en wat de maximale overspanningen zijn. Vervolgens is door middel van een iteratief proces vastgesteld op welke positie de kolommen het beste konden komen. Deze staan op enige afstand van de gevels van de oudbouw, zodat het dak aan de randen overkraagt. Dat is gunstig voor de door-buiging en de momentenverdeling in de naastgelegen over-spanningen. Door een spel van variëren en berekenen is de uiteindelijke, schijnbaar willekeurige kolomplaatsing tot standgekomen, een complete omdraaiing van de normale wijze van construeren. In het entreegebied is een deel van de begane grondvloer opengemaakt, om de kelder bij de entree te kunnen betrekken.Zo is een verdiept entreegebied ontstaan waar diverse algemene functies omheen liggen. Hier zijn de kolommen dus ook langer en staan zij op de keldervloer. Een nieuwe paal fundering was voor deze kolommen niet nodig, maar wel is de kelder vloer versterkt met een druk verdelende betonnen laag, die daarnaast dient als verzwaring. De verzwaring was nodig om de opwaartse grond waterdruk te weerstaan. De kolommen die op het maai-veld staan, hebben een nieuwe fundering van boorpalen.

Polyester bekisting
De uitvoering van de organisch gevormde kolommen vroeg om speciale aandacht. Deze kolommen zijn geprefabriceerd doorDe Jong Beton. Aan de kop van iedere kolom zit een kroon met vier balkaanzetten. Op de uiteinden van de balkaan zetten is eensponning voor een smalle naad gemaakt.Het balkrooster tussen de kronen is in het werk gestort met een hoge kwaliteit zelfverdichtend beton. Voor het storten van het betonnen dakgrid is een zeer nauwkeurige polyester bekisting gebruikt. Op de plaatsen van de kolommen zijn openingen gelaten. Om de balken op een onzichtbare wijze aan de kronen te storten is de polyester bekisting als één geheel opgebouwd, hierin zijn de prefab kolommen van bovenaf door de openingen geplaatst. Daarna zijn de tussenstukken in het werk aangestort, waardoor het betonnen dakgrid samen met de kolommen één monoliete constructie is geworden. Voor de prefab delen en het in het werk gestorte deel van het dakgrid zijn dezelfde polyestermallen gebruikt. Na het ontkisten is het betonoppervlak afgefilmd en mat wit geschilderd met een elastische coating. De naden zijn onzichtbaar weggewerkt en reparaties waren niet of nauwelijks nodig. Het effect is verbluffend strak. De matte af-werking geeft het betonnen oppervlak een zacht karakter.